दिपक साळुंखे
जव्हार- देशाचा ७७ वा प्रजासत्ताक दिन साजरा होत असताना पालघर जिल्ह्याच्या डोंगरदऱ्यांतून आलेल्या तारपाच्या सुरांना आज प्रत्यक्ष राष्ट्रपातळीवर मान मिळाला. जव्हार तालुक्यातील वाळवंडा गावचे ज्येष्ठ आदिवासी कलाकार आणि तारपा वादक भिकल्या लाडक्या धिंडा यांना २६ जानेवारी २०२६ रोजी राष्ट्रपती भवनात आयोजित विशेष समारंभात प्रत्यक्ष पद्मश्री पुरस्कार प्रदान करण्यात आला. ही केवळ पुरस्कार घोषणा नव्हे, तर त्यांच्या हातात पदक आणि प्रमाणपत्र देऊन केलेली सन्मानाची ऐतिहासिक नोंद ठरली आहे.
आयुष्यभर जंगल, शेतमजुरी आणि आदिवासी उत्सव यांमध्येच तारपाचा श्वास जिवंत ठेवणाऱ्या भिकल्या धिंडा यांच्यासाठी हा क्षण भावनिक ठरला. कोणतेही औपचारिक संगीत शिक्षण नसताना, आधुनिकतेच्या गदारोळात हरवू पाहणाऱ्या तारपा कलेला त्यांनी आयुष्य दिले. त्यांच्या वादनात केवळ सूर नव्हते, तर आदिवासी संस्कृतीची ओळख, श्रद्धा आणि निसर्गाशी नाते दडलेले होते.
पुरस्कार समारंभानंतर भिकल्या धिंडा यांनी कोणतीही मोठी प्रतिक्रिया न देता, “माझ्या तारपाचा मान वाढला, एवढेच पुरे,” असे साधे शब्द उच्चारले. त्याच वेळी त्यांच्या गावात किंवा पाड्यावर कोणताही जल्लोष न करता, पारंपरिक पद्धतीने तारपा वाजवून आनंद व्यक्त करण्यात आला. हा सन्मान स्वीकारण्याची हीच त्यांची पद्धत असल्याचे स्थानिक आदिवासी बांधवांनी सांगितले.
या प्रत्यक्ष पुरस्कारप्राप्तीमुळे पालघर जिल्ह्यातील आदिवासी कलाकारांमध्ये नवे आत्मभान निर्माण झाले आहे. अनेक वर्षे दुर्लक्षित राहिलेल्या लोककलेला देशाच्या मुख्य प्रवाहात स्थान मिळू शकते, याचा विश्वास या घटनेने बळावला आहे. भिकल्या धिंडा यांचा पद्मश्री हा एका व्यक्तीचा गौरव नसून, संपूर्ण आदिवासी संस्कृतीला मिळालेला सन्मान असल्याची भावना सर्वत्र व्यक्त होत आहे.
पालघरच्या डोंगरदऱ्यांतून उमटलेला तारपाचा सूर आज प्रजासत्ताकदिनी देशाच्या सांस्कृतिक इतिहासात नोंदला गेला, अशी भावना या क्षणाने निर्माण केली आहे.
