मुंबई-पुणे द्रुतगती मार्ग हा महाराष्ट्राच्या औद्योगिक, आर्थिक आणि दैनंदिन प्रवासासाठी अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो. मात्र फेब्रुवारी २०२६ च्या पहिल्या आठवड्यात या मार्गावर घडलेल्या घटनेने या ‘आधुनिक पायाभूत सुविधा’ व्यवस्थेची गंभीर उणीव उघड केली. ३ ते ५ फेब्रुवारीदरम्यान तब्बल २४ तासांहून अधिक काळ द्रुतगती मार्ग पूर्णतः ठप्प राहिल्याने हजारो प्रवाशांचे मोठ्या प्रमाणावर हाल झाले.
अपघात कसा घडला?
३ फेब्रुवारी रोजी सायंकाळी सुमारे पावणेपाचच्या सुमारास खंडाळा घाटातील अदोशी बोगद्याजवळ ज्वलनशील प्रोपिलीन वायू वाहून नेणारा टँकर उतारावर भरधाव वेगात जात असताना चालकाचे नियंत्रण सुटले. घाटातील वळणदार रस्ता आणि उतार यामुळे टँकर पलटी झाला. अपघातानंतर टँकरने मुंबईकडे जाणाऱ्या अनेक लेन व्यापल्या, मात्र खरी अडचण त्यानंतर सुरू झाली.
धोकादायक वायू आणि स्फोटाची भीती
टँकरमधून प्रोपिलीन वायूची गळती सुरू झाली. हा वायू अत्यंत ज्वलनशील असून तो हवेत न उडता रस्त्यावर आणि बोगद्यात साचतो. त्यामुळे अगदी लहान ठिणगी, गरम इंजिन किंवा विजेच्या ठिणगीतूनही स्फोट होण्याचा धोका निर्माण झाला. या कारणामुळे प्रशासनाने तातडीने मुंबईकडे आणि पुण्याकडे जाणारी दोन्ही बाजूची वाहतूक बंद केली.
वाहतूक ठप्प, प्रवासी अडकले
रस्ता बंद केल्याने काही वेळातच द्रुतगती मार्गावर २० ते २५ किलोमीटरपर्यंत वाहनांच्या रांगा लागल्या. हजारो प्रवासी, कुटुंबे, लहान मुले, ज्येष्ठ नागरिक आणि रुग्ण तासन्तास गाड्यांमध्ये अडकून पडले. पिण्याचे पाणी, अन्न, शौचालय किंवा वैद्यकीय मदतीची कोणतीही ठोस व्यवस्था नसल्याने प्रवाशांमध्ये प्रचंड संताप आणि अस्वस्थता निर्माण झाली.
टँकर हटवण्यास विलंब का झाला?
सामान्य अपघातात क्रेन वापरून वाहन बाजूला केले जाते. मात्र या प्रकरणात टँकरमधून वायू गळती सुरू असल्याने कोणतीही यंत्रसामग्री वापरणे धोकादायक होते. गळती पूर्णपणे थांबवून परिसर सुरक्षित होईपर्यंत वाट पाहावी लागली. त्यामुळे टँकर हटवण्यास आणि रस्ता सुरू करण्यास जवळपास २० तासांचा कालावधी लागला.
सेवा अपयश आणि टोल वसुलीवर प्रश्न
या संपूर्ण काळात द्रुतगती मार्गावरील आपत्कालीन व्यवस्थापन पूर्णपणे अपयशी ठरल्याची टीका होत आहे. मार्ग बंद असतानाही प्रवाशांना योग्य माहिती, पर्यायी मार्गदर्शन किंवा मदत केंद्रे उपलब्ध नव्हती. विशेष म्हणजे द्रुतगती मार्ग वापरता येत नसतानाही ३२० रुपयांचा टोल आकारला जात असल्याने तीव्र संताप व्यक्त करण्यात आला. “सेवा नाही, रस्ता नाही, मग टोल कशासाठी?” असा सवाल प्रवाशांनी उपस्थित केला.
आर्थिक व सामाजिक परिणाम
या घटनेचा परिणाम केवळ प्रवाशांपुरता मर्यादित राहिला नाही. मालवाहतूक ठप्प झाल्याने उद्योगधंदे, पुरवठा साखळी आणि आपत्कालीन सेवांवरही मोठा फटका बसला. मुंबई-पुणे मार्गावरून दररोज होणाऱ्या हजारो कोटींच्या व्यवहारांवर याचा परिणाम झाल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.
पुढे काय करायला हवे?
या घटनेमुळे धोकादायक रसायन वाहतुकीसाठी स्वतंत्र नियम, वेग नियंत्रण यंत्रणा, घाट विभागात अतिरिक्त सुरक्षा उपाय आणि आपत्कालीन व्यवस्थापन अधिक सक्षम करण्याची गरज अधोरेखित झाली आहे. तसेच, अशा प्रसंगी टोल माफी, प्रवाशांसाठी सुविधा आणि पारदर्शक माहिती देण्याची स्पष्ट धोरणे आखली जाणे आवश्यक असल्याचे मत व्यक्त होत आहे.
निष्कर्ष
मुंबई-पुणे द्रुतगती मार्गावरील हा अपघात केवळ एक दुर्घटना नसून, पायाभूत सुविधा आणि संकट व्यवस्थापनातील गंभीर त्रुटी दाखवणारा इशारा आहे. भविष्यात अशा घटना टाळण्यासाठी प्रशासन ठोस पावले उचलते की नाही, यावरच प्रवाशांचा विश्वास टिकून राहणार आहे.
